Wat levert valorisatie zoal op? Deze vier voorbeelden laten zien hoe elk van de valorisatie-strategieën kan leiden tot maatschappelijke impact.

Snel navigeren:

Outside-in

Inside-out

Partnerships

Societal outreach

Inside out:

Niek Sperna Weiland valoriseert met forse CO₂-reductie

De F-gassen waarmee patiënten in slaap worden gebracht voor een operatie, zijn broeikasgassen die vele malen sterker zijn dan CO₂. Anesthesioloog Niek Sperna Weiland pleit dan ook voor het gebruik van intraveneuze narcose. Dat geeft – afhankelijk van het type F-gas - een CO₂-reductie van 80 tot 98 procent.

Maar is intraveneuze narcose even veilig voor patiënten? Promovendus Jasper Kampman zette alle bevindingen uit de literatuur op een rij in een meta-analyse. “Daaruit bleek dat er voor de veiligheid van de patiënten geen verschil is. Integendeel, na narcose via een infuus zijn mensen minder misselijk en minder verward. Dat zorgt voor een beter herstel. Omdat de patiënten minder lang op de uitslaapkamer verblijven en minder medicatie tegen misselijkheid nodig hebben, is de zorg bovendien goedkoper”, verklaart Niek Sperna Weiland.

Die boodschap wilden Jasper Kampman en Niek Sperna Weiland natuurlijk zo breed mogelijk uitdragen. “Samen met specialisten op het gebied van communicatie en gedragsverandering hebben we een campagne voor anesthesiologen opgezet, onder de slogan ‘Intraveneus als het kan, damp als het moet’.”

De richtlijnen van de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie zijn inmiddels aangepast: “Iedere vakgroep moet nu een protocol hebben waarin staat dat intraveneuze anesthesie de eerste keuze is. Daar kunnen de anesthesiologen naar eigen inzicht een lijst aan toevoegen met indicaties voor dampvormige narcose, want voor sommige patiënten blijft dat nodig.”

Hoe draagt deze valorisatie bij aan een ‘healthy future for all’?

• Ten opzichte van dampvormige narcose (met F-gassen) zorgt intraveneuze narcose voor een CO₂-reductie van 80 tot 98 procent. Dat is een belangrijke bijdrage aan een schonere en gezondere lucht, als je nagaat dat één uur dampvormige narcose al net zoveel uitstoot kan geven als 1500 autokilometers.

• Hoe meer ziekenhuizen kiezen voor intraveneuze narcose, hoe schoner de lucht. Daarom is de boodschap met een communicatiecampagne verder verspreid naar alle ziekenhuizen; de beroepsvereniging heeft de richtlijnen al op deze bevindingen aangepast.

• Vervuiling draagt niet bepaald bij aan de volksgezondheid. De zorgsector is een van de grootste vervuilers in Nederland en is verantwoordelijk voor 7 procent van de totale CO₂-uitstoot; dat moet omlaag. (Ter vergelijking: de luchtvaartsector draagt voor 3 procent bij aan de uitstoot.)

[bron: Amsterdam UMC]

Meer voorbeelden van inside-out valorisaties:

Wereldwijd minder kindersterfte en minder kinderen in het ziekenhuis dankzij beschermende prik tegen het RS-virus.

Met een speciale 3D-printer maakt Amsterdam UMC beademingsmaskers op maat voor kinderen op de IC; in de toekomst is dit opschaalbaar naar andere groepen patiënten die gebaat zijn bij maatwerk.

Een voorspelmodel voor epilepsie dat samen met onderzoekers elders in de wereld werd ontwikkeld en dat nu voor alle zorgverleners wereldwijd kosteloos beschikbaar is.

Outside-in:

Cardioloog Michiel Winter valoriseert met de HartWacht

“Met het HartWacht-programma kunnen patiënten zelf hun bloeddruk, hartslag en straks ook cholesterol meten. Het is zelfs mogelijk een hartfilmpje (ECG) te maken. Een groot deel van de poliklinische zorg kan nu dus gewoon thuis plaatsvinden”, verklaart cardioloog Michiel Winter.

Hij was betrokken bij de ontwikkeling van dit e-healthprogramma voor patiënten met hartritmestoornissen, hartfalen, hypertensie of een verhoogd cardiovasculair risicoprofiel. “Dankzij dit programma hoeven patiënten enkel nog bij de cardioloog te komen als er afwijkende waarden gevonden worden, voor nader onderzoek.” Het programma is in 2016 ontwikkeld door Cardiologie Centra Nederland (CCN) in samenwerking met Heart for Health; in 2024 is het geïntroduceerd in Amsterdam UMC.

Patiënten zijn positief over het gebruik, vertelt hij. “Als er een afwijkende meting is ingestuurd, nemen we contact op. Mensen vinden het wel heel apart als ze zomaar een telefoontje krijgen van hun specialist, terwijl ze misschien wel ergens in Frankrijk op terras van een kopje koffie zitten te genieten. Maar voor ons is dat een extreem kleine moeite vergeleken bij de intensiteit van de ‘klassieke’ manier, waarbij iedereen naar de spreekkamer kwam voor een routinemeting.”

De metingen van patiënten komen binnen in de medische servicecentrale van CCN, waar ze worden beoordeeld door een team van e-healthspecialisten. Bij afwijkingen worden de data doorgestuurd naar de behandelend specialist. “Een perfect voorbeeld van een elders ontwikkeld eHealth platform dat in Amsterdam UMC is geïntroduceerd en opgeschaald”, concludeert Michiel Winter.

Hoe draagt deze valorisatie bij aan een ‘healthy future for all’?

• Diagnoses kunnen sneller worden gesteld en de behandeling kan eerder van start gaan.

• Patiënten hoeven niet meer naar het ziekenhuis om een diagnose te stellen of een behandeling in te stellen.

• De gezondheid van patiënten thuis wordt continu gemonitord, terwijl patiënten voorheen moesten wachten tot ze in het ziekenhuis terecht konden.
  - Er komen minder patiënten op de Eerste Harthulp terecht, omdat ze vanuit huis alle relevante gegevens naar het ziekenhuis kunnen sturen en op afstand advies kunnen ontvangen.
  - Patiënten worden zich dankzij de zelfmetingen bewuster van hun leefstijl en zien het positieve effect van hun behandeling.

Meer voorbeelden van outside-in valorisaties:

In opdracht van Zorgverzekeraars Nederland onderzoekt Medicijn voor de Maatschappij met het pilotproject Orphan Drug Access Protocol (ODAP) hoe bepaalde veelbelovende geneesmiddelen sneller en tegen een aanvaardbare prijs beschikbaar kunnen komen.

Onder leiding van Amsterdam UMC zoekt een consortium naar oplossingen voor het tekort aan leverdonoren.

Neuroloog Jort Vijverberg onderzoekt met andere partijen de preventie en behandeling van Alzheimer. 

Partnerships:

Jaap Bonjer valoriseert met partnerships in onderwijsinnovatie

Piloten in spé maken tijdens hun opleiding talloze ‘vlieguren’ in de simulator voordat ze daadwerkelijk het luchtruim ingaan. Stel dat aanstaande medici, laboranten en andere zorgverleners ook zo opgeleid worden? Die gedachte leidde in 2021 tot het initiëren van een groot landelijk innovatieproject: DUTCH (Digital United Training Concepts in Healthcare).

DUTCH is een grootschalige publiek-private krachtenbundeling van landelijke zorgopleidingen, bedrijfsleven, overheid en experts op het gebied van simulatie en artificial intelligence. Binnen Amsterdam UMC zet chirurg Jaap Bonjer zich hiervoor in. “Als je virtual reality en andere digitale werkvormen kunt aanbieden in de opleidingen voor operatieassistenten, anesthesiemedewerkers en radiodiagnostisch laboranten, kunnen de studenten trainen in een ontspannen omgeving”, verklaart hij. “Studenten komen zo sneller op het vereiste niveau en zijn dus eerder inzetbaar. Tegelijkertijd kost het minder begeleidingsuren, dus praktijkbegeleiders hebben meer tijd voor de zorgverlening en dat betekent kortere wachtlijsten.”

DUTCH wil in de nabije toekomst opschalen naar zorgberoepen binnen en buiten het ziekenhuis. Bonjer: “Het is een krachtige combinatie van research & development, wetenschappelijke toetsing, saleskanalen en gerichte investeringsmogelijkheden. Tezamen vormen alle partijen een ecosysteem dat kan uitgroeien tot een landelijk platform voor simulatiegedreven zorgopleidingen én dat internationaal kan opschalen.”

Jaap Bonjer is tevens de oprichter en CEO van het Amsterdam Skills Center for Health Sciences (ASC), waar zowel beginners als ervaren professionals uit de hele wereld kennis opdoen en vaardigheden kunnen oefenen met innovatieve digitale en robotische technieken. Het ASC beschikt over 23 operatie-opstellingen met ‘cutting edge’ apparatuur waar jaarlijks meer dan 7.000 zorgprofessionals uit de hele wereld worden getraind.

Hoe draagt deze valorisatie bij aan een ‘healthy future for all’?

• De zorgverlening in Nederland staat onder druk vanwege personeelstekorten. Simulatieonderwijs verkort wachttijden en vergroot de zorgcapaciteit. DUTCH draagt er met digitale onderwijsinnovaties aan bij dat studenten sneller en beter kunnen worden opgeleid. Tegelijkertijd kost het praktijkbegeleiders minder uren, zodat zij meer tijd aan de zorgverlening kunnen besteden.

• De krachtenbundeling binnen DUTCH voorkomt dat ziekenhuizen en hogescholen zelf het wiel moeten uitvinden; samen met innovatieve leertechnologiebedrijven worden leeroplossingen ontwikkeld die zowel de efficiëntie als de kwaliteit ten goede komen. In de toekomst kan DUTCH ook internationaal opschalen.

• Landen met lagere inkomens kunnen met het ASC gaan beschikken over een leeromgeving die goedkoop, mobiel en eenvoudig op locatie te gebruiken is.

• Met ‘Teach the Teacher’-cursussen zorgt het ASC ervoor dat kennis steeds verder kan worden verspreid.

Meer voorbeelden van partnerships valorisaties:

Charlotte Teunissen (hoogleraar Neurochemie) ontwikkelde samen met een internationale groep van behandelaars en onderzoekers nieuwe richtlijnen voor het diagnosticeren van Alzheimer.

Societal outreach:

Karien Stronks valoriseert door een maatschappelijke bestuursfunctie te vervullen

Hoe gaat het met de gezondheid van de bevolking en hoe is die te verbeteren? Hoe ontstaan gezondheidsverschillen tussen groepen mensen en wat is er voor nodig om die verschillen te verkleinen? Die vragen vormt de rode draad in de loopbaan van Karien Stronks, hoogleraar Volksgezondheid.

Begin 2025 werd ze, naast haar werk als hoogleraar, voorzitter van de Gezondheidsraad. Een functie die haar, gezien haar achtergrond als politicoloog en gezondheidswetenschapper, op het lijf geschreven lijkt. “Als wetenschapper heb ik ook altijd veel aandacht besteed aan het naar buiten brengen van wetenschappelijke bevindingen.”

De Gezondheidsraad is een onafhankelijke wetenschappelijke adviesraad voor regering en parlement op het brede terrein van de volksgezondheid en gezondheidszorg. Denk aan adviezen over vaccinaties en bevolkingsonderzoek, maar ook aan bijvoorbeeld effecten van de leefomgeving op gezondheid. Karien Stronks: “Wat hebben beleidmakers nodig aan wetenschappelijke bevindingen om hun beleid op te baseren? Als Gezondheidsraad slaan we een brug tussen wetenschap en beleid. Als voorzitter ben ik dus een soort brugwachter. Ook denk ik na over vernieuwing, bijvoorbeeld door breder te kijken naar welke kennis nodig is om goede, wetenschappelijke adviezen te geven."

Karien Stronks wil niet alleen verbinden, maar ondertussen ook die brug ‘verstevigen’. “Ik denk dat er op een aantal punten een nauwere aansluiting kan zijn tussen de wetenschap en het beleid. Daar probeer ik ook mijn steentje aan bij te dragen.”

Hoe draagt deze valorisatie bij aan een ‘healthy future for all’?

Kennis helpen vertalen naar beleid, zodat er beleidskeuzes gemaakt kunnen worden die bijdragen aan

• een goede en toegankelijke gezondheidszorg

• het gezonder worden of blijven van Nederlanders

Meer voorbeelden van societal outreach:

Amsterdam UMC’ers leren schoolkinderen over gezonde longen.

Kinder- en Jeugdpsychiaters realiseren met en voor jongeren laagdrempelige inloopspreekuren (@Ease)

Hoe NIPT de standaardtest werd voor prenatale screening.

De app #zouikwatzeggen, bedacht in Amsterdam UMC, is inmiddels voor iedereen beschikbaar in de App Store van Apple en de Google Play Store.

Meer weten? Het Valorisatiefestival bracht volop inspiratie. Lees het verslag.

Lees ook het themadossier maatschappelijke impact.