Waar gaat het onderzoek over?
Een goede start in het leven is essentieel voor de gezondheid, ontwikkeling en toekomstkansen van kinderen. Problematische schulden en de financiële stress die daarmee gepaard gaan, ondermijnen deze start. Hoeveel kinderen in Nederland worden geboren in een gezin met geregistreerde problematische schulden en wat typeert deze gezinnen? Om dit te onderzoeken, analyseerden we de gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) van kinderen die tussen 2021 en 2023 zijn geboren. De resultaten helpen te begrijpen welke gezinnen het grootste risico lopen en waar ondersteuning het hardst nodig is.
’We weten dat opgroeien in een gezin met problematische schulden de kinderen kwetsbaar maakt. Schulden veroorzaken stress bij ouders, wat een gezonde start en optimale ontwikkeling bemoeilijkt. Met tijdige signalering en passende ondersteuning kunnen we deze negatieve effecten beperken en kinderen een betere kans geven op een gezonde toekomst.’
Malon Van den Hof, jeugdarts/epidemioloog, onderzoeker
Looptijd
Dit onderzoek beslaat de periode 2021 tot en met 2023. Het werk om nadelige omstandigheden vroeg in het leven zichtbaar te maken en beleid te beïnvloeden is doorlopend. In een vervolgproject onderzoeken we hoe een kansrijke start zich verhoudt tot zorgkosten gedurende de levensloop.
In samenwerking met
Dit project is uitgevoerd in samenwerking met het CBS en is opgezet naar aanleiding van een lokaal project over problematische schulden bij aanstaande ouders in de Gemeente Amsterdam.
Financiering
Het onderzoek is gefinancierd vanuit de Sectorplannen, thema preventie.
Aanpak
Analyse van de gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek van kinderen die tussen 2021 en 2023 zijn geboren.
Publicatie
De resultaten en aanbevelingen worden op dit moment samengevat in twee factsheets: een voor ziekenhuizen en een voor ouders.
Meer weten?
Lees meer over deze studie op de website van Amsterdam UMC:
Transplantatie met zaadstamcellen leidt tot gezond nageslacht bij muizen | Amsterdam UMC
Een lezing van Callista Mulder over deze studie is te bekijken via YouTube:
Dr. Callista Mulder | AR&D Symposium 2025 - YouTube
Waar gaat het onderzoek over?
Callista Mulder, hoofdonderzoeker:
“Als een jongen wegens kanker of bloedziekte een chemobehandeling moet ondergaan, is het risico op onvruchtbaarheid groot. Bij een volwassen man kunnen we aanbieden om zaadcellen te laten invriezen, maar bij jonge jongens kan dat niet. Om de kans op later ouderschap te behouden, kan wel een stukje zaadbal ingevroren worden. Dit stukje bevat zogenaamde zaadstamcellen, de voorlopers van zaadcellen. Een transplantatie van deze zaadstamcellen zou onvruchtbare jonge mannen kunnen helpen met het vervullen van hun kinderwens. Maar hoe bepaal je of dit veilig is voor de toekomstige kinderen van deze patiënt?
Wij bootsten een klinische trial na in muizen. Zaadbalweefsel van jonge muizen werd ingevroren, waarna de zaadstamcellen werden geïsoleerd en gekweekt in het lab. Deze werden getransplanteerd in onvruchtbare muizen. De gezondheid van de ‘kinderen’ en ‘kleinkinderen’ van deze getransplanteerde muizen werd gedurende hun hele leven gevolgd. Wij vergeleken dit met muizenpups die op een natuurlijke wijze verwekt waren.”
’Veiligheid van nieuwe vruchtbaarheidsbehandelingen staat wat mij betreft voorop. Daarom onderzoeken we de impact van deze behandelingen op toekomstige generaties. In ons laboratorium zagen wij gezonde nakomelingen. Dat geeft vertrouwen om deze transplantatie op termijn naar de kliniek te brengen.’
Callista Mulder, voortplantingsbioloog en hoofdonderzoeker
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
De resultaten van deze studie geeft vertrouwen om de stap te maken naar de eerste klinische trial bij mensen. Daarmee bieden wij jonge mannen die een ernstige ziekte hebben overleefd en als gevolg van de behandeling onvruchtbaar zijn, perspectief op een veilige kans om in de toekomst eigen kinderen te hebben.
Looptijd
Het nemen van een zaadbalbiopt wordt in Amsterdam UMC sinds 2011 aangeboden aan kinderen in overleg met de ouders. De muizenstudie vond plaats tussen 2012 en 2022. Het onderzoek is afgerond en gepubliceerd in Clinical and Translational Medicine en Clinical Epigenetics. Volgende stappen om de zaadstamceltransplantatie naar de kliniek te brengen worden momenteel gezet.
Uitgevoerd door en in samenwerking met
Amsterdam UMC Laboratorium voor Voortplantingsbiologie, Centrum voor Voortplantingsgeneeskunde.
Kernteam: Joana Serrano, Callista Mulder, Ans van Pelt
Financiering
KiKa, ZonMw-programma Translationeel Adult Stamcelonderzoek
Meer informatie
MoMentUM-studie: projectpagina (ZonMw)
Momentum - Psychiatry Amsterdam
Samen Sterk aan de Start: projectpagina (ZonMw)
Samen Sterk aan de Start - Psychiatry Amsterdam
’Kinderwens is geen ja-of-nee-vraag. Het is een proces dat meebeweegt met hoe het met je gaat, met je leven en met je herstel.’
Monique van den Eijnden, projectleider en beleidsadviseur Perinatale psychiatrie bij MIND, gebaseerd op ervaringsverhalen uit MoMentUM
Waar gaat het onderzoek over?
Birit Broekman, hoogleraar Ziekenhuispsychiatrie Amsterdam UMC:
“Het MoMentUM-onderzoek richtte zich vooral op onbedoelde zwangerschappen bij vrouwen met psychiatrische kwetsbaarheid in Nederland. Tegelijk was er aandacht voor het bredere concept kinderwens en alle uitkomsten die daarbij kunnen horen, zoals ongewenste kinderloosheid, gewenste kinderloosheid en ongewenste zwangerschap.
De resultaten zijn gebundeld in een proefschrift en in boek met ervaringsverhalen voor patiënten in samenwerking met stichting MIND.
Inmiddels zijn we bezig met de volgende stap: onze bevindingen in praktijk brengen. Dat doen we met het implementatieproject Use the MoMentUM. Daarin bieden we trainingen voor zorgverleners in de geestelijke gezondheidszorg om een kinderwens bespreekbaar te maken. Op onze online projectpagina delen we andere relevante publicaties voor zowel patiënten als naasten en zorgverleners die weleens worstelen met het thema kinderwens in relatie tot psychische of psychiatrische kwetsbaarheid.
Een derde project rond dit thema is Samen Sterk aan de Start. Daarin hebben we een Amsterdams Psychiatrisch Perinataal Zorgpad opgezet. De bestaande POP-poliklinieken (Psychiatrie, Obstetrie en Pediatrie) hebben we uitgebreid met samenwerkingsverbanden met Infant Mental Health-specialisten, met aanvullend psychiatrisch aanbod bij de dagbehandeling voor zwangeren bij GGZ Arkin en een groepsinterventie voor moeders en hun pasgeborenen bij Arkin en MOC ’t Kabouterhuis. We hebben de patiënten die hier wel en niet gebruik van maken, beter in kaart gebracht. Met interviews met patiënten evalueren we de zorg.”
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
Kinderwens expliciet bespreken is een essentieel onderdeel van goede zorg bij psychische kwetsbaarheid. Zorgverleners moeten hierover vaker actief in gesprek gaan met hun patiënten. Tijdige aandacht hiervoor ondersteunt gezamenlijke besluitvorming over behandeling en begeleiding, en kan ongewenste uitkomsten helpen voorkómen.
De POP-poli zorg en aanvullende zorg via het Amsterdams Perinataal Psychiatrisch Zorgpad moeten meer bekendheid krijgen onder verwijzers, zoals huisartsen.
Looptijd
MoMentUM: 2021-2023, afgerond
Use the momentum: tot juli 2026
Samen Sterk aan de Start: afgerond in oktober 2025
In samenwerking met
MoMentUM: OLVG en MIND
Use the MoMentUM: OLVG en MIND en Nu Niet Zwanger
Samen Sterk aan de Start: OLVG, GGZ Arkin, MIND en MOC ‘t Kabouterhuis
Financiering
De drie studies zijn gefinancierd door ZonMw.
Aanpak
MoMentUM: mixed method met kwantitatieve analyses in een grote database van patiënten met en zonder psychiatrische kwetsbaarheid. Kwalitatieve analyses middels enquêtes en focusgroepen met patiënten en hulpverleners en diepte-interviews met patiënten.
Use the MoMentUM: implementatieproject waarbij een training is ontwikkeld voor zorgverleners in de GGZ en een vindplek voor producten van het MoMentUM-onderzoek.
Samen Sterk aan de Start: mixed method met kwantitatieve en kwalitatieve analyses van het zorgpad.
Contactinformatie
Birit Broekman, Amsterdam UMC
stuur een mail
Publicaties
Waar gaat het onderzoek over?
Berber Kapitein, kinderarts-intensivist:
“In dit project werken we samen met gezinnen van kinderen met ernstige astma en met de kinderen zelf, die opgroeien in omstandigheden die hen kwetsbaar maken. We ontwikkelen interventies om hun leefomgeving te verbeteren en daarmee hun gezondheid. We voeren die interventies uit en evalueren ze.
Vanaf de start doen kinderen, ouders en professionals samen onderzoek. In gezamenlijke sessies brengen we in kaart welke factoren astma veroorzaken of verergeren, zoals de woning, stress of beperkte toegang tot zorg. Vanuit deze inzichten ontwikkelen we oplossingen, bijvoorbeeld het verbeteren van woningen, meer ondersteuning voor gezinnen of betere toegang tot hulp. Deze ideeën testen we in de praktijk waarna we kijken wat werkt, voor wie en waarom. Door goed te luisteren naar de ervaringen van gezinnen, zorgen we dat de oplossingen aansluiten bij wat zij nodig hebben. Zo versterken we ook het vertrouwen in hulpverleners en beleid.”
’Durf af te wijken van de gebaande paden. Dáár beginnen gelijke kansen op gezondheid.’
Berber Kapitein, kinderarts-intensivist
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
Durf te vragen. En durf te doen. Vraag hoe een kind leeft. Kijk waar en hoe het woont. Vraag naar school, werk, financiën en naar schimmels in huis. Zie het systeem waarin een kind opgroeit.
Looptijd
De poli is in 2025 gestart. PATHS zal in juni 2026 starten en loopt dan 48 maanden. De eerste stakeholdergesprekken hebben inmiddels plaatsgevonden.
Samenwerking
Pediatric Asthma: Tracing Health in socioeconomic and environmental Struggles (PATHS) is een samenwerking met onderzoekers Suzanne Terheggen-Lagro, Tahira Hussain, Susanne Vijverberg (Public Health UMC Utrecht), Jantien van Berkel en Carlijn Kamphuis (Sociale Wetenschappen, Universiteit Utrecht), Milou Haggenburg (gemeente Amsterdam), Fred Woudenberg en Amina Ali (GGD Amsterdam).
Met Suzanne Terheggen-Lagro, Tahira Hussain en Cecilia Chan startten we – zonder financiering – de Poli Gelijke Kansen op Gezondheid binnen de kinderlongziekten. Een maatschappelijk werker sluit standaard aan bij het spreekuur, en waar mogelijk doen we huisbezoeken. We werken nauw samen met Stichting Woon! en de GGD, en pakken waar mogelijk problemen direct aan.
Financiering
ZonMw
Contactinformatie
Berber Kapitein, kinderarts-intensivist
stuur een mail
Meer informatie
Lees het interview met Berber Kapitein in Janus, het populair-wetenschappelijk tijdschrift van Amsterdam UMC: public health - Amsterdam UMC Janus 4-2025
Een interview met Berber Kapitein in het programma Humberto op Radio 1 is hier terug te luisteren: Humberto - 12 december 2025 - NPO Radio 1 Gemist | NPO Radio 1
Waar gaat het onderzoek over?
Yolande van der Linden, directeur HR bij Amsterdam UMC:
“WeCare geeft op innovatieve wijze invulling aan de A Healthy Future for All, de meerjarenstrategie van Amsterdam UMC. Een strategie die erkent dat gezondheid niet in de spreek- of behandelkamer ontstaat, maar juist daarbuiten: in de samenleving, op de werkvloer en thuis.
Gezondheid begint bij het prilste begin van het leven. Ouders spelen hierin een belangrijke rol. Als ouders goed in hun vel zitten en emotioneel beschikbaar zijn, dan hebben kinderen daar baat bij. Met WeCare leren we met welke maatregelen werkgevers kunnen bijdragen aan het welzijn van aanstaande ouders en van ouders met jonge kinderen.”
‘Gezinsvriendelijk werken is belangrijk voor medewerkers en voor a healthy future for all’
Karen Kruijthof, vicevoorzitter raad van bestuur Amsterdam UMC
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
Bespreek binnen je team wat iedereen nodig heeft om goed in balans te zijn en om ook thuis emotioneel beschikbaar te zijn, zodat kinderen een goede start krijgen.
Ga op tijd in gesprek met elkaar, en kijk wat je als team voor elkaar kan doen. Samen zoeken naar een goede balans en eerlijke verdeling van het werk.
Op basis van de resultaten van WeCare worden op dit moment verschillende types interventies ontwikkeld en uitgezet. Vervolgens wordt het effect hiervan gemeten op het welzijn en op de ervaren werk-privébalans van ouders.
Looptijd
2024-2027
In samenwerking met
Bernard van Leer foundation, Firma Twist
Financiering
Amsterdam UMC en Bernard van Leer foundation
Aanpak
De ervaren knelpunten en behoeften van (aanstaande) ouders zijn in kaart gebracht middels een vragenlijst onder alle medewerkers van Amsterdam UMC en middels interviews met zorgmedewerkers en leidinggevenden. Interventies worden getest om te onderzoeken of ze een positief effect hebben op het welzijn van ouders, en daarmee bijdragen aan het welzijn en een goede start voor kinderen.
Contactinformatie
Meer informatie
Lees in deze flyer meer over de achtergrond van het onderzoek.
In deze video leggen Karen Kruijthof (vicevoorzitter raad van bestuur Amsterdam UMC) en Yolande van der Linden (directeur HR Amsterdam UMC) uit wat WeCare inhoudt.
When work works for parents and families, everybody wins. Seven strategies to keep work and family in balance. In: Early Childhood Matters, januari 2025.
Lees hier meer over WeCare en over het werk van Future Generations Commissioner Tessa Roseboom in Early Childhood Matters, januari 2026.
Waar gaat het onderzoek over?
Marjette Koot, onderzoeker:
“We weten dat stress tijdens de eerste 1000 dagen later in het leven grote gevolgen kan hebben. Bovendien weten we uit onderzoek dat sociale steun – onzichtbare zorg – als buffer kan zorgen en de negatieve effecten van stress deels kan helpen voorkomen.
Hulporganisaties voor vluchtelingen bieden vaak sociale steun, bijvoorbeeld aan zwangere vrouwen en moeders met baby’s, maar dit belangrijke deel van hun werk blijft vaak ‘onzichtbaar’. In tegenstelling tot geleverde dekens of medicijnen is ‘onzichtbare’ zorg niet gemakkelijk te tellen of meten, en daarom meestal niet gerapporteerd.
Met dit project willen we die onzichtbare zorg zichtbaar maken, en nagaan wat de impact ervan is op moeders en kinderen. Dat doen we door middel van etnografisch veldwerk in Griekenland (Athene en Lesbos). Dit houdt in dat de onderzoekers gedurende langere tijd het werk observeren van lokale hulporganisaties die zich richten op de eerste 1000 dagen. Met aanvullende diepte-interviews willen we een beter beeld krijgen van de hulp die wordt geboden. Zo kunnen we onzichtbare zorg en de effecten daarvan op toekomstige generaties zichtbaar te maken.”
’Wij hopen dat wij met ons project het belang van onzichtbare zorg kunnen onderbouwen, vooral vanwege de huidige geopolitieke situatie waarbij er enorm gekort wordt op financiering voor dit soort organisaties.’
Marjette Koot, onderzoeker
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
We stelden na de eerste twee weken veldwerk heel duidelijk vast hoe belangrijk en waardevol de zogenoemde onzichtbare zorg is die deze organisaties bieden aan de zwangere vrouwen en kleine kinderen. Deze zorg geeft vrouwen een kompas, houvast en zelfvertrouwen in een heel onzeker bestaan als vluchteling.
Wat deze organisaties sterk maakt is dat hun medewerkers de vrouwen echt leren kennen, en vaak jarenlang opvolgen en opzoeken: het gaat dus om duurzame steun. Daarnaast organiseren ze ontspannende activiteiten en regelen ze praktische zaken, zoals een begrafenis of eerbetoon voor een doodgeboren kindje, en voorbereidende trainingen aan vrouwen die binnenkort gaan bevallen in het ziekenhuis, zodat ze begrijpen wat hem te wachten staat en ja of nee kunnen zeggen in het Grieks in reactie op een mogelijke interventie tijdens de bevalling.
Looptijd
April 2025 - Maart 2027
In samenwerking met
Amurtel in Athene en Because We Carry in Lesbos
Financiering
UvA Midsize Grant - Healthy Future
Contactinformatie
Dr. Roanne van Voorst (Principal Investigator;
Faculteit der Maatschappij en Gedragswetenschappen, Universiteit van Amsterdam)
Meer informatie
The Effects of Invisible Support in Refugee Care for Intergenerational Health - Healthy Future
Waar gaat het onderzoek over?
Plastic wegwerpbabyflessen behoren tot de top 5 wegwerpproducten met de grootste klimaatimpact in Nederlandse universitair medische centra. Jaarlijks verbruiken de umc’s gezamenlijk meer dan een half miljoen stuks. De transitie naar herbruikbare babyflessen is belangrijk voor een meer circulaire zorg. Maar overstappen kan niet zomaar. Eerst moest een goede afweging worden gemaakt: plastic of glas.
Na 100 keer hergebruik is de klimaatimpact van glazen en plastic herbruikbare babyflessen vergelijkbaar en beide zijn veel duurzamer dan wegwerpbabyflessen. Maar heeft de materiaalkeuze invloed op de voedingskwaliteit? En hoe zit het met blootstelling aan microplastics en additieven, zoals weekmakers, bij gebruik van plastic herbruikbare babyflessen? Dit werd uitgezocht op basis van wetenschappelijke literatuur over dit onderwerp.
’Met dit project willen we alle baby’s een gezonde start geven door duurzaamheid en gezondheid samen te brengen. Met goed onderbouwde, onafhankelijke kennis kunnen we een verantwoorde keuze maken voor de zorg van vandaag én voor de gezondheid van toekomstige generaties.’
Remko van Eenennaam, projectleider duurzame zorg, Centrum voor Duurzame Zorg, Amsterdam UMC
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
Ziekenhuizen: stap over van wegwerpbabyflessen naar herbruikbare glazen babyflessen.
Zorgprofessionals: ga met elkaar maar vooral met ouders in gesprek over de relatie tussen duurzaamheid en gezondheid, en specifiek de keuze voor glazen babyflessen.
Ouders: verkies glazen babyflessen boven plastic.
Looptijd
juni 2025 – december 2025
In samenwerking met
Centrum voor Duurzame Zorg (Amsterdam UMC) en Amsterdam Institute for Life and Environment, Vrije Universiteit Amsterdam
Financiering
Seed funding for Environmental Sustainability Research (Centrum voor Duurzame Zorg, Amsterdam UMC)
Aanpak
De ‘mixed methods’ aanpak bestond uit:
een systematisch onderzoek naar het vrijkomen van microplastics en additieven bij het gebruik van plastic babyflessen, specifiek de frequentie, factoren die de vrijgave beïnvloeden en gezondheidsrisico’s.
expertgesprekken over 1) de risico’s en factoren rondom microplastics en additieven en 2) de impact van materiaalkeuze (glas of plastic) op de voedingskwaliteit van de babymelk.
Meer informatie
De resultaten en aanbevelingen zijn samengevat in twee factsheets: een voor ziekenhuizen en een voor ouders.
Waar gaan de onderzoeken over?
We weten dat mentale gezondheidsproblemen in de zwangerschap een negatieve invloed kunnen hebben op de ontwikkeling van het kind. Met Promises en Stop or Go? onderzochten we wat de effecten van verschillende behandelingen voor zwangere vrouwen met mentale gezondheidsproblemen zijn op de gezondheid en ontwikkeling van hun kind. Met deze studies willen we vooral nagaan hoe we de intergenerationele overdracht van mentale gezondheidsproblemen kunnen voorkomen en wat de effecten zijn van behandelingen op de gezondheid van de volgende generatie.
Promises richtte zich op zwangere vrouwen met prenatale depressie, angst en posttraumatische stressklachten of -aandoeningen. Het was een interdisciplinair landelijk project van epidemiologen, klinisch psychologen, verloskundigen en gynaecologen (met onder anderen Huib Burger en Claudi Bockting). We wilden onderzoeken of cognitieve gedragstherapie die gestart wordt vóór de geboorte effectiever is voor moeder en kind dan de gebruikelijke zorg.
Met Stop or Go? onderzochten we het effect op moeder en kind van het afbouwen van antidepressiva in combinatie met preventieve cognitieve therapie op de emotieregulatie van zwangere vrouwen, in vergelijking met zwangere vrouwen die antidepressiva blijven gebruiken (met Mijke Lambregtse-van den Berg, Huib Burger en Claudi Bockting). Eerdere studies hebben aangetoond dat stemmingswisselingen, het gebruik van antidepressiva en depressie tijdens de zwangerschap een negatieve invloed kunnen hebben op de ontwikkeling van het kind.
Beide onderzoeken zijn afgerond en inmiddels is voor beide ook een follow-up gestart bij de kinderen. De resultaten daarvan worden op dit moment geanalyseerd.
’Het optimale moment om overdracht naar de volgende generatie te voorkomen is vóór de zwangerschap. We moeten psychische aandoeningen dus tijdig doeltreffend behandelen. Geef daarom prioriteit aan de behandeling van jongeren met mentale aandoeningen én aan preventie.’
Claudi Bockting, onderzoeker
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
Psychische aandoeningen zijn overdraagbaar naar de volgende generatie. De optimale fase om overdracht op de volgende generatie te voorkomen is voor de conceptie. Jongeren zouden met prioriteit behandeling moeten krijgen voor psychische aandoeningen, omdat zij de ouders van de toekomst zijn. Bovendien moeten we inzetten op het mentale welzijn en de veerkracht van jongeren.
Als we zwangere vrouwen met mentale gezondheidsproblemen optimaal ondersteunen en behandelen, en de resultaten van onze studies vertalen in richtlijnen, dragen we bij aan gezondere toekomstige generaties.
Looptijd
Promises: metingen follow-up 15 jarige kinderen, 2026
Stop or go: follow-up 5-jarige kinderen, 2026
In samenwerking met
Promises: Amsterdam UMC en UMCG
Stop or Go: Amsterdam UMC en Erasmus MC
Financiering
Beide studies zijn gefinancierd door ZonMw.
Aanpak
Gerandomiseerde interventiestudies, ESM (Experience Sampling Method)-onderzoek en observationele cohorten.
Meer informatie
Het onderzoek naar de effecten van de interventies op moeder en het jonge kind is hier gepubliceerd.
Er is grote behoefte aan meer gecontroleerde studies die zich richten op het afbouwen van medicatie met psychotherapeutische interventies tijdens de zwangerschap waarbij ook kinduitkomsten worden gemeten. De resultaten van de studie zijn hier gepubliceerd.
Daarnaast vonden we in een systematische review en meta-analyse dat de effecten van antidepressiva tijdens zwangerschap op de baby onduidelijk zijn en niet gerandomiseerd onderzocht.
Publicaties
Waar gaat het onderzoek over?
Als je onverwacht zwanger raakt, kan dat allerlei emoties oproepen. Met onverwachte zwangerschap bedoelen we een zwangerschap die onverwacht, ongepland, ongewenst of onbedoeld kan voelen. Hebben onverwachte zwangerschappen gevolgen voor mentale gezondheid? Deze vraag stond centraal in ons onderzoek. Uit veel eerder onderzoek weten we dat het meemaken van een abortus het risico op mentale problemen niet verhoogt. In deze studie onderzochten we de ervaringen van mensen die een onverwachte zwangerschap uitdroegen of een abortus hadden. Ook onderzochten we welke factoren kunnen helpen om de kans op mentale gevolgen na een onverwachte zwangerschap te verkleinen. Ook onderzochten we de impact van een onverwachte zwangerschap op kinderen.
’Wanneer mensen zich gehoord, begrepen en gesteund voelen, neemt hun veerkracht toe en kunnen zij beter omgaan met potentieel stressvolle situaties, zoals een onverwachte zwangerschap. Onze aanbeveling is dan ook: het begint met luisteren.’
Wieke Beumer, onderzoeker
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
Investeer in het vergroten van sociale steun, omdat dit een beschermende factor is tegen mentale gezondheidsproblemen en daarmee ook bijdraagt aan een gezonde ontwikkeling van toekomstige generaties.
‘Begin met luisteren’ geldt zowel voor het bevorderen van mentale gezondheid als voor de bredere ervaringen van mensen die een onverwachte zwangerschap meemaken. Ervaringen met onverwachte zwangerschap zijn veelkleurig: mensen ervaren vaak meerdere gevoelens door elkaar. Ze zijn niet in een zwart/wit hokje te plaatsen. In onze interviews benadrukten deelnemers dat zij tijdens hun besluitvormingsproces over wat te doen met hun zwangerschap (abortus of uitdragen) veel waarde hechtten aan een luisterend oor en een oordeelvrije, open houding van zorgprofessionals. Datzelfde gold voor hun ervaringen met anticonceptiecounseling.
Looptijd
Het onderzoek is afgerond en gebundeld in een rapport en een proefschrift.
Financiering
De studie is gefinancierd door ZonMw.
Aanpak
Om een uitgebreid beeld te krijgen van ervaringen met onverwachte zwangerschap in Nederland hebben we de BluePrInt studie opgezet, waarin we ervaringen van mensen (zowel vrouwen als mannen) onderzochten die de zwangerschap uitdroegen of een abortus hadden. De BluePrInt studie is een mixed-method studie die bestond uit twee vragenlijsten en verdiepende interviews. 911 Deelnemers vulden kort na hun abortus of rond 14 weken zwangerschap een vragenlijst in en deden dit opnieuw een jaar later. Deze vragenlijsten gingen onder andere over mentale gezondheid (symptomen van depressie/angst), hoe onverwachte hun zwangerschap was (gebaseerd op meerdere vragen), sociale steun en andere socio-demografische factoren. Vervolgens hebben we ook een deel van deze deelnemers geïnterviewd over hun ervaringen en gevoelens voor, tijdens en na hun onverwachte zwangerschap.
Om een beeld te krijgen van de impact van een onverwachte zwangerschap op mentale gezondheid op langere termijn, en om dit te onderzoeken in een grotere groep deelnemers, analyseerden we in een tweede deelonderzoek gegevens uit de Amsterdam Born Children and their Development (ABCD)-studie. In deze studie gaven bijna 8.000 zwangeren tijdens hun zwangerschap aan in hoeverre hun zwangerschap onbedoeld was. Vervolgens rapporteerden zij depressie- en angstsymptomen rond drie maanden, vijf jaar en twaalf jaar na hun zwangerschap. In de ABCD studie zaten geen gegevens van mensen die een abortus hadden, en geen gegevens van mannen.
We onderzochten ook de impact van onverwachte zwangerschap op de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen tot in de adolescentie, opnieuw op basis van gegevens uit de ABCD-studie (n = 7.784). Moeders rapporteerden over het internaliserende en externaliserende probleemgedrag van hun kinderen toen deze zes, twaalf en zestien jaar oud waren.
Meer informatie
Rapport ‘Geen Roze Wolk’: Onbedoelde zwangerschap en mentale gezondheid.
Rapport ‘Dit is mijn verhaal’: Onderzoek naar de factoren die bijdragen aan de keuze om een onbedoelde zwangerschap te beëindigen of te behouden.
Rapport ‘Het begint met luisteren’: Omstandigheden en zorgervaringen voor, tijdens en na een onverwachte zwangerschap.
Website van het project: www.onverwachtzwanger.nl
Documentaire over besluitvorming voor abortus of het uitdragen van een onverwachte zwangerschap: ‘Dit is mijn verhaal’: Documentaire 'Dit is mijn verhaal' — Studie onverwachte zwangerschap
Publicaties
Publicatie
De resultaten en aanbevelingen worden op dit moment samengevat in twee factsheets: een voor ziekenhuizen en een voor ouders.
Looptijd
Dit onderzoek beslaat de periode 2021 tot en met 2023. Het werk om nadelige omstandigheden vroeg in het leven zichtbaar te maken en beleid te beïnvloeden is doorlopend. In een vervolgproject onderzoeken we hoe een kansrijke start zich verhoudt tot zorgkosten gedurende de levensloop.
In samenwerking met
Dit project is uitgevoerd in samenwerking met het CBS en is opgezet naar aanleiding van een lokaal project over problematische schulden bij aanstaande ouders in de Gemeente Amsterdam.
Financiering
Het onderzoek is gefinancierd vanuit de Sectorplannen, thema preventie.
Aanpak
Analyse van de gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek van kinderen die tussen 2021 en 2023 zijn geboren.
’We weten dat opgroeien in een gezin met problematische schulden de kinderen kwetsbaar maakt. Schulden veroorzaken stress bij ouders, wat een gezonde start en optimale ontwikkeling bemoeilijkt. Met tijdige signalering en passende ondersteuning kunnen we deze negatieve effecten beperken en kinderen een betere kans geven op een gezonde toekomst.’
Malon Van den Hof, jeugdarts/epidemioloog, onderzoeker
Waar gaat het onderzoek over?
Een goede start in het leven is essentieel voor de gezondheid, ontwikkeling en toekomstkansen van kinderen. Problematische schulden en de financiële stress die daarmee gepaard gaan, ondermijnen deze start. Hoeveel kinderen in Nederland worden geboren in een gezin met geregistreerde problematische schulden en wat typeert deze gezinnen? Om dit te onderzoeken, analyseerden we de gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) van kinderen die tussen 2021 en 2023 zijn geboren. De resultaten helpen te begrijpen welke gezinnen het grootste risico lopen en waar ondersteuning het hardst nodig is.
Waar gaat het onderzoek over?
Callista Mulder, hoofdonderzoeker:
“Als een jongen wegens kanker of bloedziekte een chemobehandeling moet ondergaan, is het risico op onvruchtbaarheid groot. Bij een volwassen man kunnen we aanbieden om zaadcellen te laten invriezen, maar bij jonge jongens kan dat niet. Om de kans op later ouderschap te behouden, kan wel een stukje zaadbal ingevroren worden. Dit stukje bevat zogenaamde zaadstamcellen, de voorlopers van zaadcellen. Een transplantatie van deze zaadstamcellen zou onvruchtbare jonge mannen kunnen helpen met het vervullen van hun kinderwens. Maar hoe bepaal je of dit veilig is voor de toekomstige kinderen van deze patiënt?
Wij bootsten een klinische trial na in muizen. Zaadbalweefsel van jonge muizen werd ingevroren, waarna de zaadstamcellen werden geïsoleerd en gekweekt in het lab. Deze werden getransplanteerd in onvruchtbare muizen. De gezondheid van de ‘kinderen’ en ‘kleinkinderen’ van deze getransplanteerde muizen werd gedurende hun hele leven gevolgd. Wij vergeleken dit met muizenpups die op een natuurlijke wijze verwekt waren.”
’Veiligheid van nieuwe vruchtbaarheidsbehandelingen staat wat mij betreft voorop. Daarom onderzoeken we de impact van deze behandelingen op toekomstige generaties. In ons laboratorium zagen wij gezonde nakomelingen. Dat geeft vertrouwen om deze transplantatie op termijn naar de kliniek te brengen.’
Callista Mulder, voortplantingsbioloog en hoofdonderzoeker
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
De resultaten van deze studie geeft vertrouwen om de stap te maken naar de eerste klinische trial bij mensen. Daarmee bieden wij jonge mannen die een ernstige ziekte hebben overleefd en als gevolg van de behandeling onvruchtbaar zijn, perspectief op een veilige kans om in de toekomst eigen kinderen te hebben.
Looptijd
Het nemen van een zaadbalbiopt wordt in Amsterdam UMC sinds 2011 aangeboden aan kinderen in overleg met de ouders. De muizenstudie vond plaats tussen 2012 en 2022. Het onderzoek is afgerond en gepubliceerd in Clinical and Translational Medicine en Clinical Epigenetics. Volgende stappen om de zaadstamceltransplantatie naar de kliniek te brengen worden momenteel gezet.
Uitgevoerd door en in samenwerking met
Amsterdam UMC Laboratorium voor Voortplantingsbiologie, Centrum voor Voortplantingsgeneeskunde.
Kernteam: Joana Serrano, Callista Mulder, Ans van Pelt
Financiering
KiKa, ZonMw-programma Translationeel Adult Stamcelonderzoek
Meer weten?
Lees meer over deze studie op de website van Amsterdam UMC:
Transplantatie met zaadstamcellen leidt tot gezond nageslacht bij muizen | Amsterdam UMC
Een lezing van Callista Mulder over deze studie is te bekijken via YouTube:
Dr. Callista Mulder | AR&D Symposium 2025 - YouTube
Looptijd
MoMentUM: 2021-2023, afgerond
Use the momentum: tot juli 2026
Samen Sterk aan de Start: afgerond in oktober 2025
In samenwerking met
MoMentUM: OLVG en MIND
Use the MoMentUM: OLVG en MIND en Nu Niet Zwanger
Samen Sterk aan de Start: OLVG, GGZ Arkin, MIND en MOC ‘t Kabouterhuis
Financiering
De drie studies zijn gefinancierd door ZonMw.
Aanpak
MoMentUM: mixed method met kwantitatieve analyses in een grote database van patiënten met en zonder psychiatrische kwetsbaarheid. Kwalitatieve analyses middels enquêtes en focusgroepen met patiënten en hulpverleners en diepte-interviews met patiënten.
Use the MoMentUM: implementatieproject waarbij een training is ontwikkeld voor zorgverleners in de GGZ en een vindplek voor producten van het MoMentUM-onderzoek.
Samen Sterk aan de Start: mixed method met kwantitatieve en kwalitatieve analyses van het zorgpad.
Contactinformatie
Birit Broekman, Amsterdam UMC
stuur een mail
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
Kinderwens expliciet bespreken is een essentieel onderdeel van goede zorg bij psychische kwetsbaarheid. Zorgverleners moeten hierover vaker actief in gesprek gaan met hun patiënten. Tijdige aandacht hiervoor ondersteunt gezamenlijke besluitvorming over behandeling en begeleiding, en kan ongewenste uitkomsten helpen voorkómen.
De POP-poli zorg en aanvullende zorg via het Amsterdams Perinataal Psychiatrisch Zorgpad moeten meer bekendheid krijgen onder verwijzers, zoals huisartsen.
Waar gaat het onderzoek over?
Birit Broekman, hoogleraar Ziekenhuispsychiatrie Amsterdam UMC:
“Het MoMentUM-onderzoek richtte zich vooral op onbedoelde zwangerschappen bij vrouwen met psychiatrische kwetsbaarheid in Nederland. Tegelijk was er aandacht voor het bredere concept kinderwens en alle uitkomsten die daarbij kunnen horen, zoals ongewenste kinderloosheid, gewenste kinderloosheid en ongewenste zwangerschap.
De resultaten zijn gebundeld in een proefschrift en in boek met ervaringsverhalen voor patiënten in samenwerking met stichting MIND.
Inmiddels zijn we bezig met de volgende stap: onze bevindingen in praktijk brengen. Dat doen we met het implementatieproject Use the MoMentUM. Daarin bieden we trainingen voor zorgverleners in de geestelijke gezondheidszorg om een kinderwens bespreekbaar te maken. Op onze online projectpagina delen we andere relevante publicaties voor zowel patiënten als naasten en zorgverleners die weleens worstelen met het thema kinderwens in relatie tot psychische of psychiatrische kwetsbaarheid.
Een derde project rond dit thema is Samen Sterk aan de Start. Daarin hebben we een Amsterdams Psychiatrisch Perinataal Zorgpad opgezet. De bestaande POP-poliklinieken (Psychiatrie, Obstetrie en Pediatrie) hebben we uitgebreid met samenwerkingsverbanden met Infant Mental Health-specialisten, met aanvullend psychiatrisch aanbod bij de dagbehandeling voor zwangeren bij GGZ Arkin en een groepsinterventie voor moeders en hun pasgeborenen bij Arkin en MOC ’t Kabouterhuis. We hebben de patiënten die hier wel en niet gebruik van maken, beter in kaart gebracht. Met interviews met patiënten evalueren we de zorg.”
’Kinderwens is geen ja-of-nee-vraag. Het is een proces dat meebeweegt met hoe het met je gaat, met je leven en met je herstel.’
Monique van den Eijnden, projectleider en beleidsadviseur Perinatale psychiatrie bij MIND, gebaseerd op ervaringsverhalen uit MoMentUM
Meer informatie
MoMentUM-studie: projectpagina (ZonMw)
Momentum - Psychiatry Amsterdam
Samen Sterk aan de Start: projectpagina (ZonMw)
Samen Sterk aan de Start - Psychiatry Amsterdam
Publicaties
Meer informatie
Lees het interview met Berber Kapitein in Janus, het populair-wetenschappelijk tijdschrift van Amsterdam UMC: public health - Amsterdam UMC Janus 4-2025
Een interview met Berber Kapitein in het programma Humberto op Radio 1 is hier terug te luisteren: Humberto - 12 december 2025 - NPO Radio 1 Gemist | NPO Radio 1
Looptijd
De poli is in 2025 gestart. PATHS zal in juni 2026 starten en loopt dan 48 maanden. De eerste stakeholdergesprekken hebben inmiddels plaatsgevonden.
Samenwerking
Pediatric Asthma: Tracing Health in socioeconomic and environmental Struggles (PATHS) is een samenwerking met onderzoekers Suzanne Terheggen-Lagro, Tahira Hussain, Susanne Vijverberg (Public Health UMC Utrecht), Jantien van Berkel en Carlijn Kamphuis (Sociale Wetenschappen, Universiteit Utrecht), Milou Haggenburg (gemeente Amsterdam), Fred Woudenberg en Amina Ali (GGD Amsterdam).
Met Suzanne Terheggen-Lagro, Tahira Hussain en Cecilia Chan startten we – zonder financiering – de Poli Gelijke Kansen op Gezondheid binnen de kinderlongziekten. Een maatschappelijk werker sluit standaard aan bij het spreekuur, en waar mogelijk doen we huisbezoeken. We werken nauw samen met Stichting Woon! en de GGD, en pakken waar mogelijk problemen direct aan.
Financiering
ZonMw
Contactinformatie
Berber Kapitein, kinderarts-intensivist
stuur een mail
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
Durf te vragen. En durf te doen. Vraag hoe een kind leeft. Kijk waar en hoe het woont. Vraag naar school, werk, financiën en naar schimmels in huis. Zie het systeem waarin een kind opgroeit.
’Durf af te wijken van de gebaande paden. Dáár beginnen gelijke kansen op gezondheid.’
Berber Kapitein, kinderarts-intensivist
Waar gaat het onderzoek over?
Berber Kapitein, kinderarts-intensivist:
“In dit project werken we samen met gezinnen van kinderen met ernstige astma en met de kinderen zelf, die opgroeien in omstandigheden die hen kwetsbaar maken. We ontwikkelen interventies om hun leefomgeving te verbeteren en daarmee hun gezondheid. We voeren die interventies uit en evalueren ze.
Vanaf de start doen kinderen, ouders en professionals samen onderzoek. In gezamenlijke sessies brengen we in kaart welke factoren astma veroorzaken of verergeren, zoals de woning, stress of beperkte toegang tot zorg. Vanuit deze inzichten ontwikkelen we oplossingen, bijvoorbeeld het verbeteren van woningen, meer ondersteuning voor gezinnen of betere toegang tot hulp. Deze ideeën testen we in de praktijk waarna we kijken wat werkt, voor wie en waarom. Door goed te luisteren naar de ervaringen van gezinnen, zorgen we dat de oplossingen aansluiten bij wat zij nodig hebben. Zo versterken we ook het vertrouwen in hulpverleners en beleid.”
Meer informatie
Lees in deze flyer meer over de achtergrond van het onderzoek.
In deze video leggen Karen Kruijthof (vicevoorzitter raad van bestuur Amsterdam UMC) en Yolande van der Linden (directeur HR Amsterdam UMC) uit wat WeCare inhoudt.
When work works for parents and families, everybody wins. Seven strategies to keep work and family in balance. In: Early Childhood Matters, januari 2025.
Lees hier meer over WeCare en over het werk van Future Generations Commissioner Tessa Roseboom in Early Childhood Matters, januari 2026.
Looptijd
2024-2027
In samenwerking met
Bernard van Leer foundation, Firma Twist
Financiering
Amsterdam UMC en Bernard van Leer foundation
Aanpak
De ervaren knelpunten en behoeften van (aanstaande) ouders zijn in kaart gebracht middels een vragenlijst onder alle medewerkers van Amsterdam UMC en middels interviews met zorgmedewerkers en leidinggevenden. Interventies worden getest om te onderzoeken of ze een positief effect hebben op het welzijn van ouders, en daarmee bijdragen aan het welzijn en een goede start voor kinderen.
Contactinformatie
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
Bespreek binnen je team wat iedereen nodig heeft om goed in balans te zijn en om ook thuis emotioneel beschikbaar te zijn, zodat kinderen een goede start krijgen.
Ga op tijd in gesprek met elkaar, en kijk wat je als team voor elkaar kan doen. Samen zoeken naar een goede balans en eerlijke verdeling van het werk.
Op basis van de resultaten van WeCare worden op dit moment verschillende types interventies ontwikkeld en uitgezet. Vervolgens wordt het effect hiervan gemeten op het welzijn en op de ervaren werk-privébalans van ouders.
‘Gezinsvriendelijk werken is belangrijk voor medewerkers en voor a healthy future for all’
Karen Kruijthof, vicevoorzitter raad van bestuur Amsterdam UMC
Waar gaat het onderzoek over?
Yolande van der Linden, directeur HR bij Amsterdam UMC:
“WeCare geeft op innovatieve wijze invulling aan de A Healthy Future for All, de meerjarenstrategie van Amsterdam UMC. Een strategie die erkent dat gezondheid niet in de spreek- of behandelkamer ontstaat, maar juist daarbuiten: in de samenleving, op de werkvloer en thuis.
Gezondheid begint bij het prilste begin van het leven. Ouders spelen hierin een belangrijke rol. Als ouders goed in hun vel zitten en emotioneel beschikbaar zijn, dan hebben kinderen daar baat bij. Met WeCare leren we met welke maatregelen werkgevers kunnen bijdragen aan het welzijn van aanstaande ouders en van ouders met jonge kinderen.”
Meer informatie
The Effects of Invisible Support in Refugee Care for Intergenerational Health - Healthy Future
Looptijd
April 2025 - Maart 2027
In samenwerking met
Amurtel in Athene en Because We Carry in Lesbos
Financiering
UvA Midsize Grant - Healthy Future
Contactinformatie
Dr. Roanne van Voorst (Principal Investigator;
Faculteit der Maatschappij en Gedragswetenschappen, Universiteit van Amsterdam)
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
We stelden na de eerste twee weken veldwerk heel duidelijk vast hoe belangrijk en waardevol de zogenoemde onzichtbare zorg is die deze organisaties bieden aan de zwangere vrouwen en kleine kinderen. Deze zorg geeft vrouwen een kompas, houvast en zelfvertrouwen in een heel onzeker bestaan als vluchteling.
Wat deze organisaties sterk maakt is dat hun medewerkers de vrouwen echt leren kennen, en vaak jarenlang opvolgen en opzoeken: het gaat dus om duurzame steun. Daarnaast organiseren ze ontspannende activiteiten en regelen ze praktische zaken, zoals een begrafenis of eerbetoon voor een doodgeboren kindje, en voorbereidende trainingen aan vrouwen die binnenkort gaan bevallen in het ziekenhuis, zodat ze begrijpen wat hem te wachten staat en ja of nee kunnen zeggen in het Grieks in reactie op een mogelijke interventie tijdens de bevalling.
’Wij hopen dat wij met ons project het belang van onzichtbare zorg kunnen onderbouwen, vooral vanwege de huidige geopolitieke situatie waarbij er enorm gekort wordt op financiering voor dit soort organisaties.’
Marjette Koot, onderzoeker
Waar gaat het onderzoek over?
Marjette Koot, onderzoeker:
“We weten dat stress tijdens de eerste 1000 dagen later in het leven grote gevolgen kan hebben. Bovendien weten we uit onderzoek dat sociale steun – onzichtbare zorg – als buffer kan zorgen en de negatieve effecten van stress deels kan helpen voorkomen.
Hulporganisaties voor vluchtelingen bieden vaak sociale steun, bijvoorbeeld aan zwangere vrouwen en moeders met baby’s, maar dit belangrijke deel van hun werk blijft vaak ‘onzichtbaar’. In tegenstelling tot geleverde dekens of medicijnen is ‘onzichtbare’ zorg niet gemakkelijk te tellen of meten, en daarom meestal niet gerapporteerd.
Met dit project willen we die onzichtbare zorg zichtbaar maken, en nagaan wat de impact ervan is op moeders en kinderen. Dat doen we door middel van etnografisch veldwerk in Griekenland (Athene en Lesbos). Dit houdt in dat de onderzoekers gedurende langere tijd het werk observeren van lokale hulporganisaties die zich richten op de eerste 1000 dagen. Met aanvullende diepte-interviews willen we een beter beeld krijgen van de hulp die wordt geboden. Zo kunnen we onzichtbare zorg en de effecten daarvan op toekomstige generaties zichtbaar te maken.”
Waar gaat het onderzoek over?
Plastic wegwerpbabyflessen behoren tot de top 5 wegwerpproducten met de grootste klimaatimpact in Nederlandse universitair medische centra. Jaarlijks verbruiken de umc’s gezamenlijk meer dan een half miljoen stuks. De transitie naar herbruikbare babyflessen is belangrijk voor een meer circulaire zorg. Maar overstappen kan niet zomaar. Eerst moest een goede afweging worden gemaakt: plastic of glas.
Na 100 keer hergebruik is de klimaatimpact van glazen en plastic herbruikbare babyflessen vergelijkbaar en beide zijn veel duurzamer dan wegwerpbabyflessen. Maar heeft de materiaalkeuze invloed op de voedingskwaliteit? En hoe zit het met blootstelling aan microplastics en additieven, zoals weekmakers, bij gebruik van plastic herbruikbare babyflessen? Dit werd uitgezocht op basis van wetenschappelijke literatuur over dit onderwerp.
’Met dit project willen we alle baby’s een gezonde start geven door duurzaamheid en gezondheid samen te brengen. Met goed onderbouwde, onafhankelijke kennis kunnen we een verantwoorde keuze maken voor de zorg van vandaag én voor de gezondheid van toekomstige generaties.’
Remko van Eenennaam, projectleider duurzame zorg, Centrum voor Duurzame Zorg, Amsterdam UMC
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
Ziekenhuizen: stap over van wegwerpbabyflessen naar herbruikbare glazen babyflessen.
Zorgprofessionals: ga met elkaar maar vooral met ouders in gesprek over de relatie tussen duurzaamheid en gezondheid, en specifiek de keuze voor glazen babyflessen.
Ouders: verkies glazen babyflessen boven plastic.
Looptijd
juni 2025 – december 2025
In samenwerking met
Centrum voor Duurzame Zorg (Amsterdam UMC) en Amsterdam Institute for Life and Environment, Vrije Universiteit Amsterdam
Financiering
Seed funding for Environmental Sustainability Research (Centrum voor Duurzame Zorg, Amsterdam UMC)
Aanpak
De ‘mixed methods’ aanpak bestond uit:
een systematisch onderzoek naar het vrijkomen van microplastics en additieven bij het gebruik van plastic babyflessen, specifiek de frequentie, factoren die de vrijgave beïnvloeden en gezondheidsrisico’s.
expertgesprekken over 1) de risico’s en factoren rondom microplastics en additieven en 2) de impact van materiaalkeuze (glas of plastic) op de voedingskwaliteit van de babymelk.
Meer informatie
De resultaten en aanbevelingen zijn samengevat in twee factsheets: een voor ziekenhuizen en een voor ouders.
Publicaties
Meer informatie
Het onderzoek naar de effecten van de interventies op moeder en het jonge kind is hier gepubliceerd.
Er is grote behoefte aan meer gecontroleerde studies die zich richten op het afbouwen van medicatie met psychotherapeutische interventies tijdens de zwangerschap waarbij ook kinduitkomsten worden gemeten. De resultaten van de studie zijn hier gepubliceerd.
Daarnaast vonden we in een systematische review en meta-analyse dat de effecten van antidepressiva tijdens zwangerschap op de baby onduidelijk zijn en niet gerandomiseerd onderzocht.
Looptijd
Promises: metingen follow-up 15 jarige kinderen, 2026
Stop or go: follow-up 5-jarige kinderen, 2026
In samenwerking met
Promises: Amsterdam UMC en UMCG
Stop or Go: Amsterdam UMC en Erasmus MC
Financiering
Beide studies zijn gefinancierd door ZonMw.
Aanpak
Gerandomiseerde interventiestudies, ESM (Experience Sampling Method)-onderzoek en observationele cohorten.
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
Psychische aandoeningen zijn overdraagbaar naar de volgende generatie. De optimale fase om overdracht op de volgende generatie te voorkomen is voor de conceptie. Jongeren zouden met prioriteit behandeling moeten krijgen voor psychische aandoeningen, omdat zij de ouders van de toekomst zijn. Bovendien moeten we inzetten op het mentale welzijn en de veerkracht van jongeren.
Als we zwangere vrouwen met mentale gezondheidsproblemen optimaal ondersteunen en behandelen, en de resultaten van onze studies vertalen in richtlijnen, dragen we bij aan gezondere toekomstige generaties.
’Het optimale moment om overdracht naar de volgende generatie te voorkomen is vóór de zwangerschap. We moeten psychische aandoeningen dus tijdig doeltreffend behandelen. Geef daarom prioriteit aan de behandeling van jongeren met mentale aandoeningen én aan preventie.’
Claudi Bockting, onderzoeker
Waar gaan de onderzoeken over?
We weten dat mentale gezondheidsproblemen in de zwangerschap een negatieve invloed kunnen hebben op de ontwikkeling van het kind. Met Promises en Stop or Go? onderzochten we wat de effecten van verschillende behandelingen voor zwangere vrouwen met mentale gezondheidsproblemen zijn op de gezondheid en ontwikkeling van hun kind. Met deze studies willen we vooral nagaan hoe we de intergenerationele overdracht van mentale gezondheidsproblemen kunnen voorkomen en wat de effecten zijn van behandelingen op de gezondheid van de volgende generatie.
Promises richtte zich op zwangere vrouwen met prenatale depressie, angst en posttraumatische stressklachten of -aandoeningen. Het was een interdisciplinair landelijk project van epidemiologen, klinisch psychologen, verloskundigen en gynaecologen (met onder anderen Huib Burger en Claudi Bockting). We wilden onderzoeken of cognitieve gedragstherapie die gestart wordt vóór de geboorte effectiever is voor moeder en kind dan de gebruikelijke zorg.
Met Stop or Go? onderzochten we het effect op moeder en kind van het afbouwen van antidepressiva in combinatie met preventieve cognitieve therapie op de emotieregulatie van zwangere vrouwen, in vergelijking met zwangere vrouwen die antidepressiva blijven gebruiken (met Mijke Lambregtse-van den Berg, Huib Burger en Claudi Bockting). Eerdere studies hebben aangetoond dat stemmingswisselingen, het gebruik van antidepressiva en depressie tijdens de zwangerschap een negatieve invloed kunnen hebben op de ontwikkeling van het kind.
Beide onderzoeken zijn afgerond en inmiddels is voor beide ook een follow-up gestart bij de kinderen. De resultaten daarvan worden op dit moment geanalyseerd.
Looptijd
Het onderzoek is afgerond en gebundeld in een rapport en een proefschrift.
Financiering
De studie is gefinancierd door ZonMw.
Aanpak
Om een uitgebreid beeld te krijgen van ervaringen met onverwachte zwangerschap in Nederland hebben we de BluePrInt studie opgezet, waarin we ervaringen van mensen (zowel vrouwen als mannen) onderzochten die de zwangerschap uitdroegen of een abortus hadden. De BluePrInt studie is een mixed-method studie die bestond uit twee vragenlijsten en verdiepende interviews. 911 Deelnemers vulden kort na hun abortus of rond 14 weken zwangerschap een vragenlijst in en deden dit opnieuw een jaar later. Deze vragenlijsten gingen onder andere over mentale gezondheid (symptomen van depressie/angst), hoe onverwachte hun zwangerschap was (gebaseerd op meerdere vragen), sociale steun en andere socio-demografische factoren. Vervolgens hebben we ook een deel van deze deelnemers geïnterviewd over hun ervaringen en gevoelens voor, tijdens en na hun onverwachte zwangerschap.
Om een beeld te krijgen van de impact van een onverwachte zwangerschap op mentale gezondheid op langere termijn, en om dit te onderzoeken in een grotere groep deelnemers, analyseerden we in een tweede deelonderzoek gegevens uit de Amsterdam Born Children and their Development (ABCD)-studie. In deze studie gaven bijna 8.000 zwangeren tijdens hun zwangerschap aan in hoeverre hun zwangerschap onbedoeld was. Vervolgens rapporteerden zij depressie- en angstsymptomen rond drie maanden, vijf jaar en twaalf jaar na hun zwangerschap. In de ABCD studie zaten geen gegevens van mensen die een abortus hadden, en geen gegevens van mannen.
We onderzochten ook de impact van onverwachte zwangerschap op de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen tot in de adolescentie, opnieuw op basis van gegevens uit de ABCD-studie (n = 7.784). Moeders rapporteerden over het internaliserende en externaliserende probleemgedrag van hun kinderen toen deze zes, twaalf en zestien jaar oud waren.
Wat kunnen we vandaag doen voor een gezondere toekomst?
Investeer in het vergroten van sociale steun, omdat dit een beschermende factor is tegen mentale gezondheidsproblemen en daarmee ook bijdraagt aan een gezonde ontwikkeling van toekomstige generaties.
‘Begin met luisteren’ geldt zowel voor het bevorderen van mentale gezondheid als voor de bredere ervaringen van mensen die een onverwachte zwangerschap meemaken. Ervaringen met onverwachte zwangerschap zijn veelkleurig: mensen ervaren vaak meerdere gevoelens door elkaar. Ze zijn niet in een zwart/wit hokje te plaatsen. In onze interviews benadrukten deelnemers dat zij tijdens hun besluitvormingsproces over wat te doen met hun zwangerschap (abortus of uitdragen) veel waarde hechtten aan een luisterend oor en een oordeelvrije, open houding van zorgprofessionals. Datzelfde gold voor hun ervaringen met anticonceptiecounseling.
’Wanneer mensen zich gehoord, begrepen en gesteund voelen, neemt hun veerkracht toe en kunnen zij beter omgaan met potentieel stressvolle situaties, zoals een onverwachte zwangerschap. Onze aanbeveling is dan ook: het begint met luisteren.’
Wieke Beumer, onderzoeker
Waar gaat het onderzoek over?
Als je onverwacht zwanger raakt, kan dat allerlei emoties oproepen. Met onverwachte zwangerschap bedoelen we een zwangerschap die onverwacht, ongepland, ongewenst of onbedoeld kan voelen. Hebben onverwachte zwangerschappen gevolgen voor mentale gezondheid? Deze vraag stond centraal in ons onderzoek. Uit veel eerder onderzoek weten we dat het meemaken van een abortus het risico op mentale problemen niet verhoogt. In deze studie onderzochten we de ervaringen van mensen die een onverwachte zwangerschap uitdroegen of een abortus hadden. Ook onderzochten we welke factoren kunnen helpen om de kans op mentale gevolgen na een onverwachte zwangerschap te verkleinen. Ook onderzochten we de impact van een onverwachte zwangerschap op kinderen.
Meer informatie
Rapport ‘Geen Roze Wolk’: Onbedoelde zwangerschap en mentale gezondheid.
Rapport ‘Dit is mijn verhaal’: Onderzoek naar de factoren die bijdragen aan de keuze om een onbedoelde zwangerschap te beëindigen of te behouden.
Rapport ‘Het begint met luisteren’: Omstandigheden en zorgervaringen voor, tijdens en na een onverwachte zwangerschap.
Website van het project: www.onverwachtzwanger.nl
Documentaire over besluitvorming voor abortus of het uitdragen van een onverwachte zwangerschap: ‘Dit is mijn verhaal’: Documentaire 'Dit is mijn verhaal' — Studie onverwachte zwangerschap
Publicaties